اصول گزارش نویسی در کوهنوردی

صعود ۷ تن از اعضای گروه کوهنوردی مهریران به قله دماوند در تاریخ 91/5/1 لغایت 91/5/4

نام مسئولین برنامه :

سرپرست و پزشک گروه : آقای حسین سالاری نیا

مسئولین فنی : آقایان سید مهدی حسینی و نیما یساری

تعداد و اسامي افراد شركت كننده :

آقایان :

حسین سالاری نیا

سید مهدی حسینی

نیما یساری

رضا عمیدیان

بانوان :

فرشته نظری

پریسا عمیدیان

ریحانه غلامی

گزارش برنامه :

کوه دماوند

کوه دَماوَند کوهی در شمال ایران است که به عنوان بلندترین کوه این کشور و بلندترین آتشفشان خاورمیانه شناخته می‌شود. این کوه در قسمت مرکزی رشته‌کوه البرز در جنوب دریای خزر و در بخش لاریجان شهرستان آمل قرار دارد.قله دماوند که از نظر تقسیمات کشوری در استان مازندران قرار دارد،به هنگام صاف و آفتابی بودن هوا، از شهرهای تهران، ورامین و قم و همچنین کرانه‌های دریای خزر قابل رؤیت است. نزدیکترین شهر بزرگ به این کوه لاریجان است. کوه دماوند در سی‌ام تیرماه سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

از دماوند در اساطیر ایران هم یاد شده است و شهرتش بیش از هرچیز به این سبب است که ضحاک (پادشاهی ستمگر و اژدهافش) در آن به بند کشیده شده‌است. در آثار ادبی فارسی نیز فراوان به این اسطوره و به طور کلی‌تر کوه دماوند اشاره شده‌است. دماوند دارای چشمه‌های آب گرم لاریجان، اسک و وانه است.

جغرافیا :

محل قرارگیری کوه دماوند بر روی نقشه استان مازندران.

ارتفاع :

منابع مختلف اندازه‌های گوناگونی برای ارتفاع قلهٔ دماوند از سطح دریا ذکر کرده‌اند. به نقل از درگاه ملی آمار ایران، ارتفاع این قله ۵٬۶۱۰ متر است ؛ منابع دیگر، از جمله پایگاه ملی داده‌های علوم زمین ایران و وب‌گاه رصدخانهٔ زمین ناسا، ارتفاع ۵٬۶۷۰ متر و ۵٬۶۷۱ متر را نیز برای قلهٔ این کوه ذکر کرده‌اند.

فاصله از شهرهای نزدیک:

این قله در ۶۹ کیلومتری شمال شرقی تهران، ۶۲ کیلومتری غرب آمل و ۲۶ کیلومتری شمال شهر دماوند واقع شده‌است.

رودخانه‌های پیرامون:

رودخانه تینه در شمال، رودخانه هراز در جنوب و شرق و رودخانه دلیچای در غرب این کوه واقع شده‌اند.

کوهستان:

قله دماوند در شرق کوهستان البرز مرکزی (استان مازندران) از رشته کوه البرز قرار دارد. قله‌های مجاور آن ورارو، سه سنگ، گل زرد، کاعون(کبود) و میانرود است.

آب و هوا :

عکس هوایی از قلهٔ دماوند، گرفته شده در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۵. عکس از ناسا.

دما:

حداقل دمای هوا در ارتفاعات دماوند تا ۶۰ درجه زیرصفر (در زمستان) و تا یکی-دو درجه زیر صفر (در تابستان) پایین می‌آید.

باد:

سرعت توفان در دماوند گاهی از ۱۵۰ کیلومتر در ساعت می‌گذرد. سرعت باد در کوهپایه‌ها گاه به هفتاد کیلومتر در ساعت می‌رسد. بیشتر بادها از غرب و شمال غربی می‌وزند.

بارندگی:

میانگین بارندگی در ارتفاعات دماوند ۱۴۰۰ میلی‌متر در سال است و بارش در ارتفاعات معمولاً به صورت برف است.

فشار هوا :

فشار هوا در قله دماوند نصف فشار هوا در سطح دریا است.

آتشفشان :

فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند

دماوند یک کوه آتشفشانی مطبق* است که عمدتاً در دوران چهارم زمین‌شناسی موسوم به دوران هولوسین تشکیل شده و نسبتاً جوان است. فعالیت‌های آتش‌فشانی این کوه در حال حاضر محدود به تصعید گازهای گوگردی است. آخرین فعالیت‌های آتشفشانی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بوده‌است.

دماوند یک آتشفشان خفته‌ است که امکان فعال شدن مجدد آن وجود دارد. در برخی از سال‌ها از جمله سال ۱۳۸۶، دود و بخارهایی از قله خارج شد که برخی از شاهدان آن را گواهی بر فعال شدن این آتشفشان پنداشتند. اما در حقیقت در سال‌های پر بارش، با نفوذ آب به درون قله و برخورد سنگ‌های داغ، جریانی از بخار آب از دهانه قله خارج می‌شود و چنین به نظر می‌رسد که فعالیت‌های آتشفشانی صورت گرفته‌است.

قطر دهانه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ متر است که دریاچه‌ای از یخ آن را پوشانده‌است. ‏ همچنین نشانه‌هایی از وجود دهانه‌های قدیمی در پهلوهای جنوبی و شمالی کوه ملاحظه می‌شود.

کوهنوردی

تصویری از دهانه آتشفشان، مرداد ۱۳۸۸

پناهگاه بارگاه سوم در جبههٔ جنوبی دماوند

در زمان‌های قدیم عده‌ای خود را به قلهٔ دماوند رسانیده بودند. ناصر خسرو در سفرنامه‌اش نوشته‌است که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و کبریت (گوگرد) از آن گیرند.صاحب آثار البلاد و اخبار العباد با نقل قولی دست دوم می‌گوید که عده‌ای از اهالی آن نواحی می‌گفته‌اند که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند رسیده‌اند و قلهٔ آن را مسطح با مساحت صد جریب یافته‌اند گرچه از دور به مخروط می‌ماند.اولین صعود موفقیت‌آمیز اروپائیان به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷ توسط تیلر تامسن صورت گرفته‌است. همچنین نخستین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ باز می‌گردد که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع آن را ۶۶۱۳ ذرع تعیین نمود.

مسیرهای اصلی صعود :

برای رسیدن به قله دماوند، مسیرهای مختلفی وجود دارند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها این جبهه‌ها هستند:

جبهه شمالی؛ مسیر صعود این جبهه از میان دو یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) صورت می‌گیرد.

جبهه شمال شرقی؛ پناهگاه تخت فریدون در این مسیر قرار دارد.

جبهه غربی؛ پناهگاه سیمرغ در این مسیر قرار دارد.

جبهه جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. پلور، رینه، گوسفندسرا و بارگاه سوم در این مسیر قرار می‌گیرند.

آسان‌ترین این مسیرها جبهه جنوبی و سخت‌ترین آنها جبهه شمالی است. سه جبهه شمالی، جنوبی و شمال شرقی در نزدیکی روستاها قرار گرفته‌اند و همچنین همگی دارای جان‌پناه در میان راه هستند. در مسیر جنوبی، آبشاری وجود دارد که همهٔ سال یخ‌زده‌است و تنها در تابستان‌های بسیار گرم، جاری می‌شود که به همین دلیل به آن آبشار یخی گفته می‌شود. این آبشار با قرار داشتن در ارتفاع ۵۱۰۰ متری، از نظر ارتفاع از سطح دریا مرتفع‌ترین آبشار خاورمیانه‌است.

پناهگاه‌ها :

در نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی پناه‌گاه‌هایی به شرح زیر مشخص شده‌است:

پناه‌گاه گوسفندسرا (کوهپایه) در ارتفاع ۲۹۵۰ متری.

بارگاه سوم (یال جنوبی) در ارتفاع ۴۱۵۰ متری.

پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) در ارتفاع ۴۱۵۰ متری.

پناه‌گاه تخت فریدون (یال شمال شرقی) در ارتفاع ۴۳۶۰ متری.

یخچال‌های معروف :

یخچال سیوله (جبهه شمالی)

یخچال دوبی سل (جبهه شمالی)

یخچال عروسکها (جبهه شمالی)

یخچال یخار (شمال شرقی)

پوشش گیاهی :

در ارتفاعات مختلف کوه دماوند، گیاهان فراوان و گوناگونی می رویند که برخی از آن ها فقط در یک ارتفاع خاصی دیده می شود.گیاهان این منطقه که به اسم دماوند نامگذاری شده اند عبارتند از :کلاه میرحسن دماوندی، کزل دماوندی، بومادران دماوندی، پیرگیاه دماوندی، ریش قوش دماوندی، فراموشم مکن دماوندی، زنگوله ای دماوندی، کتانی دماوندی و ماشک دماوندی.در ارتفاع 3200 تا 3500 متر علف و بته های بلند و خاردار و به هم پیوسته وجود دارند. برخی از انواع بته های خاردار دماوند عبارتند از : کلاه میر حسن دماوندی، خارپشتی، گونه های هزار خار ( مانند گون )، بته های بنفش رنگ اسپرس پشته ای و گچ دوست گل سنگی.از گونه های ورموت ( افسنطین ) نیز در دماوند وجود دارند که عبارتند از : درمنۀ کوهی، درمنۀ معطر، درمنۀ کوهسری و گونۀ فراوان درمنۀ شرقی.برخی دیگر از گونه های گیاهای دماوند عبارتند از : کاج آلپ، اسپرس کوهی نیمه کروی، گون، یاسمن صخره ای، ازمکی کوهسری، پیربهار دنایی، شبدر شاه بلوطی، ترشک کوهسری، دغدغک البرزی، پلاخور بوته ای، گالش انگور، تیره گل، نسترن وحشی، قفقازی، رُز گردآلود، گز، علف بره، چمن آراراتی، چمن گندمی آسیای مرکزی، جاروی علفی بامی، علف قرمز، جو چمنزار، ملیکای بی زبانک، علف صورتی، چاودار هراتی، شبه یولاف شکننده، ریش سنبل، خشخاش طناز، شکرتیغال و شکرتیغال مشهدی، چون جاشیر، سریش و در جاهای مرطوب زبان طلا، پیرسنبل، قدومۀ پرشاخه، جعفری فرنگی معطر، بادرنجبویۀ دنایی، خاکشیر تلخ کوتوله، گل بی مرگ طلایی، پنجه برگ نقره گون، آزاد بری، پنجه برگ همدانی، دنایی، سنبلۀ ارغوانی و مینای پرکپۀ برگ نقره ای. دامنۀ کوه دماوند در ارتفاع 2000 تا 3500 متری کاملا پوشیده از شقایق است. این شقايق منحصر به فرد در دنيا شناخته شده است و با نام شقايق لار و رینه در کتاب های معتبر گياه شناسی جهان به ثبت رسيده. همچنين این منطقه از لحاظ مرتع و چراگاه بسیار غنی است؛ حتی در ارتفاعات بلند دماوند نيز(زير چهار هزار متر)از اين بابت فقر چندانی وجود ندارد.

پوشش جانوری :

اين منطقه به دليل موقعيت ويژۀ آن كه از شمال به جنگل و از جنوب به كوه های هم مرز كوير مشرف است، ميزبان انواع مختلفی از جانوران است، از جمله:

جانوران شكارچی چهارپا روباه، شغال، سگ و گرگ در پیرامون دماوند پراكنده اند.اين جانوران تا ارتفاع 4000متری کوه دماوند هم ديده می شوند. خرس ها هم در اين منطقه وجود دارند، اما بيشتر در غرب و شمال ديده می شوند و از ارتفاعات بلند دوری می كنند.

جانوران گياه خوار كل، ميش، آهو، گراز، خرگوش. به جز حیوانات گراز و خرگوش كه در دشت های كوهپايه ای کوه دماوند زندگی می كنند، دیگر جانوران فصل های گرم را در ارتفاعات سپری كرده و با سرد شدن هوا به مرور ارتفاع كم می كنند. اين جانوران تا 5000 متری هم بالا می روند.

پرندگان از پرندگان شكارچی، عقاب طلايی، جغد و خفاش را می توان نام برد. ديگر پرندگان اين منطقه تيهو، كبک، سينه سياه و طوطی داركوب هستند.

ديگر جانوران تقريبا 5 نوع مار، انواع عقرب، بزمجه، انواع خانوادۀ موش ها و گوركن در اين منطقه ديده می شوند. بیشتر گزنده های اين محدوده سم مهلكی ندارند؛ حتی نيش خطرناک ترين خزنده ها نيز تا چند ساعت پس از گزش قابل درمان است. در کوه دماوند، گزندگان در ارتفاعات بالاتر از 4000متر، بسیار کم به چشم می خورند.بر روی قلۀ دماوند، لاشۀ یخ زدۀ چند حیوان دیده می شود. این لاشه ها چندین سال است که در این مکان دیده می شوند و شامل حیواناتی مانند گوسفند و بز کوهی است. دلیل راه یابی این حیوانات به قلۀ کوه دماوند و مرگ آن ها به خوبی مشخص نیست؛ شاید به دلیل وجود گاز گوگرد، سرما، گرسنگی و یا غیره مرده باشند.

روز شمار برنامه :

یکشنبه 91/5/1 :

ساعت 7/55 صبح اعضای تیم در فروگاه بیرجند همه گرد هم آمدیم تا باز دوباره به یاری یکدیگر صعودی موفق را داشته باشیم . این بار دماوند بام ایران .

حدود ساعت 9/50 صبح بود که به تهران رسیدیم که یکی از همنوردان ما که از یک ماه پیش جهت تلاش بر البرز مرکزی وصعود دماوند از سه جبهه شمالی – غربی و جنوبی در تهران بودند به استقبالمان آمد و با ماشین ونی که با هماهنگی ایشان در نظر گرفته شده بود به سمت پلور به راه افتادیم البته در بین مسیر جهت تهیه برخی از اقلام ومواد غذایی مورد نیاز توقفی کوتاه داشتیم و حدود ساعت 12/30 به قرارگاه پلور رسیدیم .

کوله ها را در قرارگاه گذاشتیم وجهت صرف ناهار به یکی از رستورانهای منطقه رفتیم پس از صرف ناهار و آماده سازی و چیدمان کوله ها در ساعت 16 به وسیله نیسان به سمت گوسفند سرا به راه افتادیم که در ساعت 17/10 به آنجا رسیدیم هزینه کرایه نیسان در این مسیر 50000 تومان می باشد .

خلاصه بعد از رسیدن به گوسفندسرا بحث وتبادل نظر بین نفرات گروه تصمیم گرفته شد که کوله ها به قاطرچی سپرده شود . که هزینه بابت هر کوله 35000تومان می باشد .

تیم آزاد وسبک شروع به حرکت کرد در فواصلی معین نیز استراحتی کوتاه داده میشد در طول مسیر فردی به نام فرانس از کشور اتریش نیز با ما هم قدم شد.

حدود ساعت 40/8 به بارگاه سوم رسیدیم که ابتدا جهت صرف چای وسوپ به سالن وپس از آن به خوابگاه که در طبقه بالایی قرار دارد رفتیم و استراحت تنها چاشنی ما شد .

دوشنبه 91/5/2 :

روز بعد طبق قرار قبلی در ساعت 9 بیدارباش و ساعتی بعد جهت هم هوایی به ارتفاعات بالاتر صعود کردیم(حدودا ارتفاع 4700 متری) و پس از مدتی استراحت به پناهگاه بازگشتیم که در ساعت 14/30 به پناهگاه رسیدیم و آماده صرف ناهار که ماکارونی در نظر گرفته شده بود .

هوا آرام اما ابری و با مه همراه بود طبق تماس با دوستان وآمار سایت هواشناسی فردا نیز هوایی ناآرام توصیف شده بود و این خود تشویشی بود که بر دل اعضا افتاده بود .در جلسه ای بدین منظور گرفته شد با توجه به نظرات مسئولین گروه قرار بر این شد که در ساعت 3 صبح مسئولین فنی گروه با توجه به وضعیت آن لحظه هوا تصمیم بگیرند و اگر هوا را مناسب صعود دیدند تا 4 صبح استارت کار زده شود و گرنه آن روز را بمانیم و روز بعد که اعلام هوای مناسب از طریق سایتهای هواشناسی شده بود را برای صعود انتخاب کنیم .

سه شنبه 91/5/3 :

با توجه به وضعیت مناسب جوی تصمیم به صعود گرفته می شود وتیم در 4:15 حرکت خود را آغاز میکند . مسیر با سرقدمی جلودار به صورت آرام شروع میشود. به ارتفاع 4800 که میرسیم در سمت راستمان آبشار یخی را میبینیم که در همه ی سال یخ زده است. زمین بسیار لیز و برفی که از هفته ی قبل باریده بود بسیار لغزنده زیر پا احساس میشد و پاکوب را بسیار مشکل میکرد.شرایط عمومی گروه و شرایط بد زمین زیرپا، باعث میشد که مسیر نرم تر ادامه یابد.

هرچه بالاتر میرفتیم هوا بهتر و مساعدتر میشد و اعضای گروه پس از صرف مایعات و تنقلات پیش بینی شده، با شرایط ایده آل طی مسیر میکردند.

درساعت 11:30 به ابتدای تپه گوگردی رسیدیم که در آنجا کمی استراحت صورت پذیرفت و مجددا ادامه مسیر داده شد با توجه به جهت باد که شمالی جنوبی بود مسیر به سمت شرق ؛ شمال شرق ادامه یافت واز جبهه شمال شرقی صعود انجام پذیرفت .

در ساعت 13:40کل تیم بر فراز دماوند هم صدا سرود ایران را سرودند ...

لحظاتی پر از احساس و نیاز ... اشک شوق را در تمامی چشمان میشد دید ... کسی برای اولین بار وکسی برای حضور دوستانش در بام ایران وکسی به شوق موفقیتش ... این لحظات بسیار زیبا را هیچگاه نمیشود تصور کرد .

پس از صرف چای وتنقلات در قله، مسیر بازگشت در نظر گرفته شد و از همان مسیری که امده بودیم برگشتیم تا به تپه گوگردی رسیدیم . در اینجا با کمی توقف وصبر بدلیل بالا بودن غلظت مه مسیر شن اسکی که پوشیده از برف بود انتخاب شد و دوستان قسمتهایی از شن اسکی را با سر خوردن روی برف طی کردند ( البته با رعایت نکات ایمنی ) و البته متذکر میشوم که گاه گاهی مه باعث نبود دید میشد که با کمی توقف دوباره مسیر مشخص و تیم بدان ادامه می دادند .

ساعت 18 تمام تیم به پناهگاه رسیدند ابتدا صرف چای و سوپ در سالن و سپس به سمت خوابگاه رفته وتعویض البسه انجام پذیرفت . همه خوشحال و سرمست از صعود موفق به استراحت پرداختند. شب با ریکاوری اعضا گروه توسط پزشک تیم به صبح رسید .

چهارشنبه 91/5/4 :

با توجه به خستگی روز قبل ساعت 8:40 مسیر برگشت به گوسفند سرا در نظر گرفته شد و تیم در ساعت 11:30 به گوسفندسرا رسید . طبق هماهنگی انجام شده نیسان درانتظار ما بود و تیم به سرعت به پلور انتقال داده شد و تیم ساعت 12:30 به قرارگاه پلور رسید.

پس از جمع آوری و سایل و مرتب کردن و هماهنگی که بازم از قبل انجام گرفته بود ماشین ون در ساعت 13:00 به قرارگاه رسید که فورا به سمت لاریجان جهت استفاده از آبگرم و ریکاوری اعضا گروه حرکت کردیم . اوایل غروب تصمیم به بازگشت به تهران گرفته شد و تیم پس از رسیدن به تهران در ساعت 11 شب راهی خوابگاه اداره کار شد و در ساعت 12 شب پایان کار صعود به بام ایران یعنی دماوند اعلام شد.

طبق هماهنگی قبلی انجام شده تیمی از بیرجند به سرپرستی آقای مجید فال سلیمان جهت صعود به قله ی توچال در خوابگاه اداره کار حضور داشتند. صبح پنجشنبه این تیم به همراه تعدادی از کوهنوردان بازگشته از دماوند راهی توچال شدند.

در ذیل اطلاعاتی در رابطه با پزشکی ارتفاع به استحضار میرسد:

نکات کاربردی تغذیه در ارتفاعات:

1. بدون غذا میتوان صعود کرد ولی بدون آب هرگز!!

مایعات قندی ضمن صعود باید رقیق میزان قند آن در محدوده ی 4 تا 8% باشد

2. شام کامل ترین و مفصل ترین وعده ی غذایی کوه نورد است.

3. بهترین میان وعده ها، مواد دارای شاخص قند متوسط میباشد. میوه های تازه و خشک (با شیرینی کم) ،برگه ها،نان ها،کیک و کلوچه و بیسکویت های سبوس دار

نکات کاربردی پزشکی در ارتفاعات:

1) برف کوری: از عوارض شایع اثرات نور خورشید در ارتفاع است.

علامت بیماری: درد،قرمزی چشم،نور ترسی،احساس جسم خارجی در چشم

درمان: پانسمان چشم، کمپرس سرد روی چشم، مصرف قطره آنتی بیوتیک چشمی

پیشگیری : استفاده از عینک مناسب ارتفاع(عینک anti uv )

2) هیپوترمی : افت دما

نکات مهم: فرد هیپوترم را نباید سریع گرم کرد (گرم کردن فرد هیپوترم حداقل 2 ساعت باید طول بکشد). استفاده از منبع گرمای خارجی ، بخاری و گرمای مستقیم ممنوع است.

افداماتی که بایستی در ابتدا انجام شود: پوشاندن سر، حذف رطوبت ، پوشاک گرم و خشک ، قراردادن فرد در کیسه خواب و در صورت هوشیاری فرد خوراندن مایعات گرم.

درمان اصلی: سرم تراپی،اکسیژن گرم (فرد هیپوترم را نباید ماساژ داد چون ماساژ ممکن است سبب ایست قلبی شود)

3) خیز ریوی :

علائم : سرفه، نفس تنگی، خروج ترشحات خونی از ریه

درمان : رساندن فرد به ارتفاعات پایین و اقدامات بیمارستانی

گزارش : فرشته نظری