ثمرات رواني و اجتماعي صبر
ثمرات رواني و اجتماعي صبر
قرآن كريم يكي از صفات برجسته و ممتاز اهل بهشت را صبر و بردباري معرفي مي نمايد و به روشني بيان مي كند كه " خداوند با صابران است".
انسان با كمي دقت و تامل در اين آيات به ارزش ، اهميت و فوايد بي شمار صبر پي برده و نيز با مشاهده نتايج شيرين و لذت بخش آن روحيه صبر و شكيبايي در او تقويت و افزايش يافته و درجه تحمل پذيري او در مقابل بلاها و مصيبت ها و مشكلات زندگي بالا مي رود .
امام علي (ع) مي فرمايد: اگر صبر كني مقدرات الهي بر تو جاري مي شود و ماجور خواهي بود و اگر بي تابي كني بازهم مقدرات الهي بر تو جاري مي شود ولي پاداشي نخواهي داشت.
باز در جايي ديگر امام علي (ع) در وصف متقين فرمود : ايشان چند صباحي صبر كردند، صبري كه در پي آن آسايشي طولاني در انتظارشان است.
براي اينكه بتوانيم به اين خصيصه بسيار مثبت و عالي دست يابيم بايد توجه كنيم كه انسان در سختي ها خلق شده و زندگي دنيا آميخته با بلاها، كمبودها ، رنج ها، نقصان ها، و مصيبت هاست اما از طرفي بايد توجه كنيم اين بلا ها هر چقدر هم كه زياد باشند زمانشان كوتاه و قابل تحمل است و اگرما بردبار باشيم قطعآ اين مشكلات ما را در زندگي آبديده مي نمايد بعبارت ساده تربايد گفت: بلاها و مصيبت ها، مادر خوشبختي ها هستند امام علي (ع) مي فرمايد: اگر بردبار نيستي خود را بردبار نشان ده، زيرا كمتر كسي است كه خود را شبيه گروهي كند و سر انجام يكي از آنان نشود.
اما صبراز نظر رواني و اجتماعي داراي اثرات زيادي است كه ذيلآ به هفت مورد مهم آن اشاره كوتاه مي شود:
1- صبر شخصيت والاي انسان را مي رساند:
يكي از نشانه هاي بارز فردي كه داراي تربيت درست و اخلاق حسنه است بردباري و صبراو است و اين در رفتارها و برخوردهاي فرد با اطرافيانش به وضوح مشخص و نمايان است چنين شخصي در مقابل رفتارهاي نادرست ديگران به درستي رفتار مي نمايد امام صادق (ع) سه چيز را از خصلتهاي ارزشمند دنيا و آخرت بيان فرموده : بخشيدن كسي كه به تو ظلم كرده، پيوستن به كسي كه از تو بريده ، و بردباري هنگامي كه با تو جاهلانه رفتار شد.
باز از آن حضرت است كه مي فرمايد: سزاوار و شايسته نمي باشد كسي را كه صبور نيست داراي كمال شخصيت به حساب آورد.
2- صبر و بردباري به انسان انرژي مثبت و قدرت زياد مي بخشد:
ايستادگي و مقاومت در مقابل حوادث تلخ و ناگوار، انسان را همانند سنگ زيرين آسياب محكم نموده و به او قدرت مي بخشد برعكس كسي كه در مقابل كوچكترين سختي خود را مي بازد در زندگي بسيار ضعيف و ناتوان خواهد بود.
امام علي (ع) فرموده است: هر كسي را كه صبر نجات ندهد قطعآ بي تابي و جزع او را هلاك خواهد نمود.
3- هر كاري با ياد وتوكل به خدا ونيز استقامت و صبر قابل حل است:
براي حل شدن هر مشكلي نياز به گذشت زمان ، صبر و حوصله است و بطور كلي هيچ قدم مثبت و سازنده اي نيست كه مانعي سر راه انجام آن نباشد اما اين مشكلات با استقامت انسان است كه به سر منزل مقصود مي رسد بقول سعدي : كارها با صبر بر آيد و مستعجل با سر برآيد .
4-صبر، بهترين شجاعت است:
فردي ممكن است از لحاظ نيروي جسماني به اندازه اي قوي باشد كه حتي سنگي بزرگ را بردارد اما تاب و تحمل برداشتن سخن يا رفتاري كوچك را نداشته باشد پس شجاعت را نمي توان محصور به چند مورد نمود صبر خودش شجاعتي بزرگ است كه به انسان در برابر بلايا و حوادث نيروي فزاينده مي بخشد . حضرت علي (ع) فرموده است: تحمل ورزيدن شجاعت است.
5- فرد صبورهرگز نگران و دلواپس نيست :
فرد كم ظرفيت و بي تحمل هميشه نگران و مضطرب هست هر چند با برنامه ريزي هم جلو برود او هميشه با خود مي انديشد مبادا كار وفق مراد پيش نرود يا حادثه اي ناخواسته برايش رخ بدهد اما فرد صبور از آينده كار ها هيچ نگران نبوده و هرگز دچار استرس و اضطراب نمي گردد چراكه ميداند اگر نتيجه و سرانجام كار مثبت باشد به هدف و خواسته خود رسيده و اگرهم نباشد باز صبر و استقامت خواهد ورزيد .
و بقول سعدي : خدايا چنان كن سرانجام كار تو خشنود باشي و ما رستگار
6- فرد صبور حق طلب ، حق گو و هميشه پيروزميدان است:
انساني كه تحمل شكست و حوادث نا خوشايند رادر زندگي ندارد براي دستيابي به هدفش به هر كاري دست مي زند برايش فرقي ندارد از چه وسيله اي و از چه راهي براي رسيدن به خواسته اش استفاده مي كند پس او نمي تواند طرفدار حق باشد اما بر عكس فردي كه با شخصيت عالي بوده و صبور است هميشه حق را گفته و پيامد ها و پيشامدهاي احتمالي آن نيزبه راحتي مي پذيرد و در سايه تحمل و استقامت خود نيزدر نهايت به پيروزي دست مي يابد خداوند متعال يكي از علت هاي پيروزي تعداد كم و اندك مسلمانان را در برابر تعداد بسيار زياد دشمنان در ميادين جنگ و جهاد، صبر و استقامت آنها بيان فرموده است .
7- صبر انسان را مستوجب دريافت بهترين پاداش ها يعني ، پاداش الهي مي نمايد:
امام علي (ع) مي فرمايد: هر كه بر طاعت خدواند شكيبا باشد خدواند سبحان بهتر از آنچه صبر نموده را به او مي دهد.
امام صادق (ع) نيز مي فرمايد: هر يك از شيعيان ما كه گرفتاري برايش پيش آيد و صبر كند اجر هزار شهيد دارد.
انسان با كمي دقت و تامل در اين آيات به ارزش ، اهميت و فوايد بي شمار صبر پي برده و نيز با مشاهده نتايج شيرين و لذت بخش آن روحيه صبر و شكيبايي در او تقويت و افزايش يافته و درجه تحمل پذيري او در مقابل بلاها و مصيبت ها و مشكلات زندگي بالا مي رود .
امام علي (ع) مي فرمايد: اگر صبر كني مقدرات الهي بر تو جاري مي شود و ماجور خواهي بود و اگر بي تابي كني بازهم مقدرات الهي بر تو جاري مي شود ولي پاداشي نخواهي داشت.
باز در جايي ديگر امام علي (ع) در وصف متقين فرمود : ايشان چند صباحي صبر كردند، صبري كه در پي آن آسايشي طولاني در انتظارشان است.
براي اينكه بتوانيم به اين خصيصه بسيار مثبت و عالي دست يابيم بايد توجه كنيم كه انسان در سختي ها خلق شده و زندگي دنيا آميخته با بلاها، كمبودها ، رنج ها، نقصان ها، و مصيبت هاست اما از طرفي بايد توجه كنيم اين بلا ها هر چقدر هم كه زياد باشند زمانشان كوتاه و قابل تحمل است و اگرما بردبار باشيم قطعآ اين مشكلات ما را در زندگي آبديده مي نمايد بعبارت ساده تربايد گفت: بلاها و مصيبت ها، مادر خوشبختي ها هستند امام علي (ع) مي فرمايد: اگر بردبار نيستي خود را بردبار نشان ده، زيرا كمتر كسي است كه خود را شبيه گروهي كند و سر انجام يكي از آنان نشود.
اما صبراز نظر رواني و اجتماعي داراي اثرات زيادي است كه ذيلآ به هفت مورد مهم آن اشاره كوتاه مي شود:
1- صبر شخصيت والاي انسان را مي رساند:
يكي از نشانه هاي بارز فردي كه داراي تربيت درست و اخلاق حسنه است بردباري و صبراو است و اين در رفتارها و برخوردهاي فرد با اطرافيانش به وضوح مشخص و نمايان است چنين شخصي در مقابل رفتارهاي نادرست ديگران به درستي رفتار مي نمايد امام صادق (ع) سه چيز را از خصلتهاي ارزشمند دنيا و آخرت بيان فرموده : بخشيدن كسي كه به تو ظلم كرده، پيوستن به كسي كه از تو بريده ، و بردباري هنگامي كه با تو جاهلانه رفتار شد.
باز از آن حضرت است كه مي فرمايد: سزاوار و شايسته نمي باشد كسي را كه صبور نيست داراي كمال شخصيت به حساب آورد.
2- صبر و بردباري به انسان انرژي مثبت و قدرت زياد مي بخشد:
ايستادگي و مقاومت در مقابل حوادث تلخ و ناگوار، انسان را همانند سنگ زيرين آسياب محكم نموده و به او قدرت مي بخشد برعكس كسي كه در مقابل كوچكترين سختي خود را مي بازد در زندگي بسيار ضعيف و ناتوان خواهد بود.
امام علي (ع) فرموده است: هر كسي را كه صبر نجات ندهد قطعآ بي تابي و جزع او را هلاك خواهد نمود.
3- هر كاري با ياد وتوكل به خدا ونيز استقامت و صبر قابل حل است:
براي حل شدن هر مشكلي نياز به گذشت زمان ، صبر و حوصله است و بطور كلي هيچ قدم مثبت و سازنده اي نيست كه مانعي سر راه انجام آن نباشد اما اين مشكلات با استقامت انسان است كه به سر منزل مقصود مي رسد بقول سعدي : كارها با صبر بر آيد و مستعجل با سر برآيد .
4-صبر، بهترين شجاعت است:
فردي ممكن است از لحاظ نيروي جسماني به اندازه اي قوي باشد كه حتي سنگي بزرگ را بردارد اما تاب و تحمل برداشتن سخن يا رفتاري كوچك را نداشته باشد پس شجاعت را نمي توان محصور به چند مورد نمود صبر خودش شجاعتي بزرگ است كه به انسان در برابر بلايا و حوادث نيروي فزاينده مي بخشد . حضرت علي (ع) فرموده است: تحمل ورزيدن شجاعت است.
5- فرد صبورهرگز نگران و دلواپس نيست :
فرد كم ظرفيت و بي تحمل هميشه نگران و مضطرب هست هر چند با برنامه ريزي هم جلو برود او هميشه با خود مي انديشد مبادا كار وفق مراد پيش نرود يا حادثه اي ناخواسته برايش رخ بدهد اما فرد صبور از آينده كار ها هيچ نگران نبوده و هرگز دچار استرس و اضطراب نمي گردد چراكه ميداند اگر نتيجه و سرانجام كار مثبت باشد به هدف و خواسته خود رسيده و اگرهم نباشد باز صبر و استقامت خواهد ورزيد .
و بقول سعدي : خدايا چنان كن سرانجام كار تو خشنود باشي و ما رستگار
6- فرد صبور حق طلب ، حق گو و هميشه پيروزميدان است:
انساني كه تحمل شكست و حوادث نا خوشايند رادر زندگي ندارد براي دستيابي به هدفش به هر كاري دست مي زند برايش فرقي ندارد از چه وسيله اي و از چه راهي براي رسيدن به خواسته اش استفاده مي كند پس او نمي تواند طرفدار حق باشد اما بر عكس فردي كه با شخصيت عالي بوده و صبور است هميشه حق را گفته و پيامد ها و پيشامدهاي احتمالي آن نيزبه راحتي مي پذيرد و در سايه تحمل و استقامت خود نيزدر نهايت به پيروزي دست مي يابد خداوند متعال يكي از علت هاي پيروزي تعداد كم و اندك مسلمانان را در برابر تعداد بسيار زياد دشمنان در ميادين جنگ و جهاد، صبر و استقامت آنها بيان فرموده است .
7- صبر انسان را مستوجب دريافت بهترين پاداش ها يعني ، پاداش الهي مي نمايد:
امام علي (ع) مي فرمايد: هر كه بر طاعت خدواند شكيبا باشد خدواند سبحان بهتر از آنچه صبر نموده را به او مي دهد.
امام صادق (ع) نيز مي فرمايد: هر يك از شيعيان ما كه گرفتاري برايش پيش آيد و صبر كند اجر هزار شهيد دارد.
صبر سه نوع است: صبر در هنگام مصيبت، صبر بر طاعت و صبر بر ترك گناه.
صبر آن است كه انسان گرفتارى و مصيبتى را كه به او مى رسد تحمل كند و خشم خود را فرو خورد.
صبور سه نشانه دارد : اول آن كه سستى نمى كند ، دوم آن كه افسرده و دلتنگ نمى شود و سوم آن كه از پروردگار خود شِكوه نمى كند ؛ زيرا اگر سستى كند، حق را ضايع كرده، و اگر افسرده و دلتنگ باشد شكر نمى گذارد و اگر از پروردگارش شكوه كند او را معصيت كرده است .
كسى كه سه خصلت در او باشد خداوند خير دنيا و آخرت را براى او فراهم مى كند: خشنودى به مقدّرات، صبر در بلا و دعا در سختى و راحتى.
بر طاعت خدا صبر كن و در ترك معاصى او شكيبا باش ؛ زيرا دنيا لحظه اى بيش نيست . آنچه گذشته جاى شادى و غم ندارد و از آنچه نيامده نيز خبرى ندارى . پس لحظه اى را كه در آن به سر مى برى ، صبور باش چنان كه گويى خوشبخت و خوشحالى .