ارزیابی نیازهای بهداشتی ( نیاز سنجی بهداشتی )
ارزیابی نیازهای بهداشتی ( نیاز سنجی بهداشتی )
ارزیابی نیازهای بهداشتی ، روش سیستماتیک شناسایی نیازهای بر آورده نشده سلامتی و مراقبت بهداشتی یک جمعیت و ایجاد تغییراتی جهت برآورده ساختن ، نیازهای برآورده نشده است . ارزیابی نیازهای بهداشتی جهت بهبود سلامت و برنامه ریزیهای خدماتی ، تعیین اولویت و سیاستگذاری بکار می رود .
در این مقاله به شرح اینکه چرا نیاز سنجی بهداشتی حائز اهمیت بوده و در عمل به چه معناست ،
می پردازیم . بیشتر شاغلین بهداشتی در حوزه بالینی ، با ارزیابی نیازهای بهداشتی شخصی بیماران ، آشنا هستند .
آموزش حرفه ای و تجربه بالینی ، رویکرد سیستماتیکی را برای این ارزیابی قبل از شروع درماني كه فرد حرفه ای معتقد به تاثیر آن می باشد ، بدست می دهد . چنین رویکرد سیستماتیکی ، غالباً در ارزیابی نیازهای بهداشتی جمعیتهای محلی یا در عمل نادیده انگاشته می شود .
مثال زیر ، نشان می دهد هنگامیکه شما یک نیازسنجی بهداشتی سیستماتیک انجام می دهید چه اتفاقی می افتد . ( هم پیامدهای بهداشتی و هم عرضه خدمت بهبود خواهند یافت . )
مثال 1 : خدمات (a)TB در یک بیمارستان روستایی آفریقا :
موقعیت : یک بخش بیمارستانی روستایی در آفریقای جنوبی
مسئله : افزایش ازدحام در بیمارستان بعلت افزایش بروز سل ناشی از HIV/AIDS ، و نگرانی پرسنل از سطوح بالاي نارسایی درمان .
روشها : مرور اطلاعات ثبت شده از TB برای تعیین ميزانها و پیامدها . مرور عملکردهای بالینی جاری ، مصاحبه با افراد حرفه ای بهداشتی و بیماران جهت تعیین دیدگاهها نسبت به مراقبت TB .
نتایج : میزان کشف موردی TB ، تا 90 درصد در طی یک دوره چهار ساله افزایش یافته است . بیمارانی که در بیمارستان برای مرحله 2 ماهه درمان شديد، پذیرش می شوند . موجب مسایل عمده ا ی از نظر ازدحام بیش از حد می گردند . پیگیری اتفاقی در هر کلینیک محلی منجر به داده ها یا پیامدهای ضعیف می گردد . داده های حاصل از نتایح نشان داد که فقط 27 درصد (N=86 ) از بیماران معالجه شده یا درمانشان تکمیل گردیده و 43درصد ( N=160 ) از چرخه پیگیری خارج شده اند . وقفه های اصلی در درک بیمار از سل و رابطه اش با HIV/AIDS شناسایی گردید .
عمل : راهنمائیهای جدیدی برای این منطقه در نظر گرفته شد تا شرایط را برای درمان بیماران در خانه فراهم کند . با استفاده از کارمندان بهداشت روستایی ( بهورزها ) یک سرویس درمانی مبتنی بر جامعه جهت حمایت از درمان سرپایی بیماران در خانه هایشان ، مقرر گردید . تیمی جهت هماهنگی مراقبت ، ارتقاء آگاهی جامعه ، آموزش و حمایت از کارمندان بهداشتی روستا و کلینیک ، تشکیل گردید . در طی 12 ماه ، میزان مراقبت و نرخ تکمیل درمان به 86 درصد همراه با بیماراني که مجبور بودند فقط چند روز به جای چند ماه در بیمارستان بستری گردند ، بهبود یافت .
تعریف نیاز : درک نیاز سنجی بهداشتی ، مستلزم تعریف روشنی از نیاز است . نیاز در مفهومی که در این بخش بکار رفته ، اشاره به ظرفیت بهره گیری از یک مداخله دارد . در صحبت روزمره ، نیاز به یک هدف ، یک نقصان قابل اندازه گیری از یک هدف و وسیله ای برای دستیابی به هدف تعبیر شده است .
ارزیابی نیازهای بهداشتی ، همان ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت نیست . نیاز سنجی بهداشتي در مفهوم ظرفیت بهره مندی از یک مداخله ، ادغام شده است و بنابراین به معرفی یک ارزیابی از اثر بخشی مداخلات مربوطه جهت تکمیل شناسایی مسایل سلامتی می پردازد . همچنین نیازسنجی بهداشتی می بایست منافعی که از شناسایی مداخلات ویژه دنبال می گردد را مشخص نماید . اقتصاددانان بر سر این مسئله بحث می کنند که ظرفیت بهره وری همیشه بیشتر از منابع موجود است و نیاز سنجی بهداشتی نیز می بایست سوالات مربوط به عرصه در اولویت را از طریق بررسی هزینه اثر بخشی مداخلات در دسترس هماهنگ نماید .
رويكردهايي جهت نيازسنجي :
شماری از رویکردهای پیشنهاد شده برای نیازسنجی عبارتند از:
* نیاز سنجی مبتنی بر اپیدمیولوژی : ترکیب رویکردهای اپیدمیولوژیک ( ارزیابیهای اختصاصی وضعیت سلامت ) با ارزیابی اثر بخشی و احتمالاً هزینه اثر بخشی مداخلات بالقوه .
* مقایسه ای : مقایسه سطوح مختلف خدمات دریافت شده در بین جمعیتهای مختلف
* مشترک ( گروهی ) : نظر خواهی درخواستها و تمایلات شاغلین ، بیماران ، سیاستگذاران و سایر گروههای مورد نظر. در این بخش یک رویکرد اپیدمیولوژیک و کیفی جهت تعیین اولویتها مورد بررسی قرار می گیرد و اثر بخشی بالینی ، هزینه اثر بخشی و دورنمای بیماران را با هم ادغام می نمائیم . در حالیکه مقایسه میزان استفاده از خدمات بهداشتی معمولاً بصورت شاخصی از نیازها ، در نظر گرفته می شود ، میزانهای مصرفی مبتنی بر جمعیت ، اغلب به دلایل نامشخص بطور چشمگیری بین نواحی مختلف متغیر است . بعلاوه نمایش پیوند میان میزانهای مصرف و پیامدهای بهبود سلامت نیز غالباً دشوار می نماید .
تمایز میان نیازهای شخصی و نیازهای گسترده تر جامعه ، هنگام بررسی نیازها ، حائز اهمیت است چنانچه نیازهای شخصی نادیده گرفته شوند ، خطر یک رویکرد بالا به پایین جهت تدارک سلامت و سایر خدمات وجود خواهد داشت و این بازتاب درک نیازهای گروه اندکی از جمعیت به جای آنچه که آنها واقعاً نیازمند آن هستند ، می باشد .
این مسئله مهم است که درک کنیم ، نیاز سنجی بهداشتی ، مستلزم شناسایی فعال ، صریح و سیستماتیک نیازها به جای یک پاسخ غیرفعال ، نامربوط و سربسته به تقاضاست . ارزیابی نیازهای بهداشتی می تواند بوسیله افتراق مسایل موجود در نیازها ، تقاضاها ، و منبع تامین و با یادآوری اینکه نیازهای بهداشتی محدود به نیازهای مراقبت از سلامت نیستند ، بصورت شفافتر صورت گیرد . نیازهای بهداشتی شامل عوامل تعیین کننده گسترده اجتماعی و محیطی سلامت نظیر : محدودیت ، مسکن ، رژیم غذایی و کار می باشند . نیازهای بهداشتی می بایست بطور ایده آل و بصورت مقتضی مخاطب قرار داده شوند ( برآورده گردند ) ولی این نیازها بیشتر مواقع برآورده نشده ( نظیر :لیستهای انتظار ، فشار خون تشخیص داده نشده ، افسردگی خفیف نادیده گرفته شده ) یا بیش برآورده ( نظیر : تجویز آنتی بیوتیکها برای گلو درد ) هستند .
ابعاد مختلف نیازهای بهداشتی :
1- نیازهای احساس شده : آنچه که مردم فرض می کنند و یا می گویند که نیاز دارند .
2- نیازهای بیان شده : نیازهایی که بوسیله عمل بیان می شوند ، نظیر ملاقات با پزشک
3- نیازهای هنجاری : آنچه که پرسنل بهداشتی بعنوان نیاز تعریف می کنند .
ارزیابی نیازهای بهداشتی ، فرصتی را برای موارد زیر فراهم می کند :
· ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت و توصیف الگوهای بیماری در بین جمعیت محلی و تفاوتهای ناشی از الگوهای بیماری منطقه ای ، بخشی یا ملی .
· یادگیری مطالب بیشتری در مورد نیازها و اولویتهای بیماران و جمعیت محلی
· مشخص کردن مناطقی که نیازهای برآورده نشده دارند و تدارک مجموعه روشنی از اهداف کاری جهت برآورده ساختن این نیازها .
· تصمیم گیری منطقی در مورد نحوه استفاده از منابع جهت بهبود سلامت جمعیت محلی ، به شیوه ای موثرتر و کارآمدتر .
· تحت تاثیر قراردادن سیاست ، همکاری بین بخشی یا اولویتهای پژوهشی و توسعه .
این مسئله نیز مهم است که روشی برای پایش و ارتقاء برابری در فراهمی و استفاده از خدمات بهداشتی در نظر گرفته شود و نابرابریهای سلامت مخاطب قرار گیرد .
استفاده از نیاز سنجی بهداشتی بعنوان بخشی از چرخه حسابرسی تساوی در سلامت ، موجب می گردد نابرابریهای سلامت در داخل روند کلی برنامه ریزی و عرضه خدمت ادغام گردد .
حسابرسی تساوی در سلامت ، بر نحوه توزیع منصفانه منابع در رابطه با نیازهای بهداشتی گروههای مختلف تاکید داشته و یک فرآیند چرخه ای محسوب می شود . مثال 2 نشان می دهد که چگونه یک نیاز سنجی بهداشتی اپیدمیولوژیک ، نابرابری در دسترسی به خدمتی که جهت تکمیل چرخه حسابرسی تساوی در سلامت لازم است را نمایش می دهد .
مثال 2 : نیاز سنجی بهداشتی اپیدمیولوژیک : ( بیماری کرونری قلب )
هدف : بررسی اینکه آیا استفاده از خدمات بهداشتی بوسیله افراد دچار بیماری کرونری قلب بازتاب نیاز است .
موقعیت : یک بخش بهداشتی با جمعیت 000/530 نفر
روشها : شیوع آنژین بوسیله یک پرسشنامه پستی معتبر تعیین گردید . داده های معمول بهداشتی براساس نسبتهای استاندارد شده مرگ و میر ، میزانهای پذیرش و بستری بعلت بیماری کرونری قلب ، و میزان محلهای آنژوگرافی ، آنژوپلاستی و بیماری کرونری قلب ، جمع آوری گردید . داده های حاصل از سرشماری جهت محاسبه نمرات TOWNSEND برای توصیف محرومیت از بخشهای منتخب ، بکار گرفته شد. شیوع آنژین و استفاده از خدمات با نمرات محرومیت از هر بخش مقایسه گردید .
نتایج : آنژین و مرگ و میر ناشی از بیماری قلبی در بخشهای دارای نمرات محرومیت بالا ، شایعتر بود . با این وجود ، درمان بوسیله شیوه های رگسازی مجدد (Revascularization) در بخشهای مرفه تر بیشتر بود .
نتیجه گیری : استفاده از خدمات رگسازی مجدد متناسب با نیاز نبود . گامهایی جهت اطمینان از اینکه مراقبت بهداشتی ، آنهایی که بیشتر نیازمند آن هستند را هدف می گیرد باید برداشته شود .
چارچوبی برای نیازسنجی بهداشتی یک جمعیت :
قسمت زير، سوالات یا مراحل لازم در یک پروژه نیاز سنجی بهداشتی رسمی را بطور خلاصه ارائه می دهد این فرآیند بندرت یک پیشرفت خطی از مراحل را دنبال می کند . نیازسنجیها اغلب از چندین مرحله که بطور همزمان جریان دارند ، سرچشمه می گیرند . نیازسنجی بهداشتی را می توان همانند یک puzzle در نظر گرفت ، بطوریکه با قرار گرفتن قطعات آن در کنار هم می توان تصویر کاملی از سلامت یک منطقه بدست آورد .
سوالاتی که می بایست در یک پروژه نیازسنجی بهداشتی رسمی پاسخ داده شوند :
1- مسئله چیست ؟ شناسایی مشکل بهداشتی که می بایست در جمعیت تعریف شده مخاطب قرار گیرد.
2- اندازه و ماهیت مسئله چیست ؟ انجام یک ارزیابی وضعیت بهداشتی در جمعیت مورد نظر و پوشش دادن حوزه های مرتبط با نقصان بهداشتی و یا منفعت بالقوه بهداشتی.
3- خدمات جاری کدامند ؟ شناسایی خدمتهاي موجود و مداخلاتی که عرضه می شوند شامل محل مربوطه ، هدف گیری خدمات ،کیفیت ، اثر بخشی و کارآیی .
4- شنایایی مداخلات با پرسیدن آنچه که بیماران ، پرسنل و سایر صاحبنظران طلب می کنند (مشاوره).
5- شناسایی مداخلات بوسیله مرور مطالب علمی . مناسبترین و هزینه اثر بخش ترین راه حل ها کدامند ؟ یافتن و برآورد آنها
6- مسایل مربوط به منابع کدامند ؟ انتخاب میان روشهای رقابتی برآورد نیازها ( مداخلات رقابتی )
7- توصیه ها و طرح اجرا کدامند ؟
8- آیا ارزیابی نیازها ، احتمالاً منحصر به تغییر مقتضی می گردد ؟ شناسایی منفعتهای بهداشتی منتظره .
نیاز سنجی مستلزم آمادگی کامل است :
انجام نیازسنجی مستلزم شناسایی حقیقت مسئله استفاده از روشهای تکنیکی صحیح و مدیریت فرآیند به طور موثر می باشد . باید کار را با توجه به تعریف وظیفه آغاز نمود . اهداف بایستی روشن و ساده و حتی الامکان متمرکز باشند . باید مراقب بود انتظارات خیلی بلند پروازی نداشته باشد .
تیم حقیقی پروژه باید همراه با همه ذینفعان ( مرتبط با مسئله ) شامل : سرمایه گذاران خدمت ، متخصصین بالینی ، و مصرف کنندگان ( درگیری عامه ) گرد هم آیند . رهبری خوب نیز حائز اهمیت است چرا که نیازمند ارتباط شفاف و موثر در طی پروژه هستیم ، بویژه اگر همکاری بین بخشی نیز وجود داشته باشد . دسترسی به اطلاعات مرتبط و اطلاع دهندگان می بایست در مرحله اولیه در نظر گرفته شود .
مسئله بهداشتی کدام است ؟ مسئله بهداشتی که اعمال نیازسنجی برآن متمرکز است می بایست به روشنی تعریف گردد . ممکن است یک مسئله بهداشتی از نظر بسیاری از منابع جلب توجه نماید ، شامل نتایج حاصل از ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت ، درون داد های بیماران یا صاحبنظران ، عرصه دارای اولویت از نظر دولت یا متون علمی و حرفه ای .
شفافسازی اولیه مسایل می تواند ارزشمند باشند . گام اول در شفاف سازی تعريف مسایل مورد نظر، جستجوی پایگاههای اطلاعاتی مربوط به علوم بهداشتی و اجتماعی مرتبط با موضوع است . مرور متون منتشر شده بهداشتی ، موجب ارائه یک چشم انداز ملی و بین المللی در مورد موضوع بهداشتی و فراهم نمودن روشها و نتایجی ( بعنوان مثال : تعاریف موردی ، بروز شیوع بیماری ، تدارک خدمات بهداشتی جاری ) که ممکن است برای جمعیت محلی کاربردی باشد ، می گردد . جستجوی منابع خاکستری ( نظیر گروههای حرفه ای بهداشت عمومی و پایگاههای اطلاعات بهداشتی دپارتمانهای دولتی ) نیز می تواند مدلها و اطلاعات سودمندی ارائه نماید .
بعد از شفافسازی اولیه ، می بایست روشن گردد که آیا مسئله لزوم یک نیاز سنجی کامل و سیستماتیک را توجيه می کندیاخیر ؟
اندازه و ماهیت مسئله چیست ؟ ضمن داشتن تعریفی عملیاتی از مسائل بهداشتی در ذهن ، می توان اقدام به جمع آوری داده های مربوط به وضعیت بهداشتی نمود . این کار می بایست با در نظر گرفته موارد زیر انجام شود :
· احتمال می رود چه تعداد از مردم درگیر اختلال یا شرایط مورد نظر باشند ؟
· ویژگی های آنها کدامند ؟
·قبلاً با چه گستره ای ، مداخلات مقتضی دریافت نموده اند ؟
تخمین دقیق اینکه چه تعداد از افراد قادر به بهره گیری از هر مداخله بالقوه هستند ، مطلوب ولی غالباً دشوار است .
خدمات جاری کدامند ؟
منابع متعدد اطلاعاتی در مورد مراقبت بهداشتی در یک محل وجود دارد . داده های مربوط به فعالیت بیمارستانی می توان اطلاعاتی را در زمینه پذیرشهای بیمارستانی ، تشخیصها ، طول مدت بستری ، اعمال جراجی صورت گرفته و خصوصیات بیمار بدست دهد . نشانگر های بالینی می توانند اطلاعاتی در مورد عملکرد مقایسه ای بیمارستانها و مسئولان امور بهداشتی فراهم آورند . تدارک مراقبت از سلامت ( نظیر : تعداد پزشکان سرانه خانواده ، تعداد اعمال جراحی سرانه ) اغلب با هنجارهای ملی و بین المللی مقایسه می شود ، هر چند بندرت مدارکی دال بر ارتباط میان تدارک و پیامد بهداشتی موجود است .
صاحبان حرف ، بیماران و سایر افراد ذینفع چه می خواهند ؟
با طيف وسیعی از افراد ذینفع جهت تشریح نیازهای بهداشتی محلی مشورت نمائید . صاحبان حرف بهداشتی محلی که مشغول فعالیت در مراقبتهای بهداشتی اولیه و ثانویه هستند ، نقش با ارزشي در شناسايي نيازهاي بهداشتي جوامع محلي شان دارند.
با مصرف کنندگان ، مسئولین و عامه مردم مشورت نمائید . خدمات بهداشتی از نظر تاریخی دارای ضعف در درگیری مصرف کنندگان و مردم در تصمیم گيری درباره مراقبت بهداشتی محل بوده است. ضمن افزایش شناخت اهمیت دخالت بیشتر مردم در برنامه های بهداشتی ، روشهای مختلفی که از دیر باز برای این مهم بکاررفته است ، عبارتند از :
* هیئت منصفه شهروندان : افراد محلی که نماینده مردم هستند جهت نشستن در جایگاه داوری برای یک دوره مشخص زمانی ، انتخاب می شوند . این اعضا با اطلاعات ارائه شده بواسطه کارشناسان مختلف، در مورد موضوعات بهداشتی کسب آگاهی نموده و مشکلات پیرامونشان را مورد بحث و بررسی قرار می دهند .
* هیئت های بهداشتی : در این روش گروههایی از نمایندگان محلي جمعیت مورد نظر تعیین می گردند . این گروهها می توانند بزرگ ( بیشتر از 1000 نفر ) باشند که در این صورت در فواصل زمانی منظم در مورد مسایل عمده بهداشتی به بررسی می پردازند و یا گروههای کوچکتری باشند که اعضای آن با هم تشکیل جلسه داده و به بحث در مورد موضوعات مختلف اقدام می نمایند . اعضای این گروهها در فواصل معین تغییر می یابند .
* گروههای کانونی : گروههایی متشکل از 6—12 شرکت کننده همراه با یک گرداننده جلسه می باشند که به بحث در مورد موضوعات بهداشتی پرداخته و مطالب مطروحه بر روی یک نوار یا بوسیله یک مشاهده گر ثبت می گردد .
* مصاحبه ها : شامل مصاحبه هایی با اشخاص منتخب بصورت اتفاقی یا هدفمند جهت زمینه یابی دیدگاهها و عقاید آنها می باشد ، مصرف کنندگان ، مسئولین و یا سایر ذینفعان ( نظیر رهبران جامعه ) همگی می توانند عوامل ارزشمندی در این زمینه باشند .
* پرسشنامه ها : این شیوه فرصت جمع آوری اطلاعات ساختار یافته را از نمونه انبوه مردم محلی در مورد یک یا چندین موضوع بهداشتی فراهم می آورد . چنین بررسیهایی می توانند اطلاعاتی در مورد رضایت مصرف کننده نیازهای درک شده و استفاده از خدمات بهداشتی بدست دهند .
سایر اندازه های سلامت عمومی نظیر : نمرات کیفیت زندگی یا اندازه های اختصاصی جاری را نیز می توان لحاظ نمود .
* روش شناسی های برنامه ریزی اختصاصی : بعنوان مثال : فرابرنامه ریزی ، برنامه ریزی برای واقعیت و رویدادهای فضای باز ، همگی رویکردهایی برای برنامه ریزی هستند که از تکنیکهای ویژه جهت ارتقاء دخالت جوامع محلی و افراد ذینفع بهره می برند .
مناسبترین و هزینه اثر بخش ترین مداخلات کدامند ؟ یک بخش اساسی نیازسنجی بهداشتی مرور اثر بخشی بالینی و هزینه اثز بخشی مداخلاتی است که می توانند نیازهای بهداشتی شناسایی شده را مخاطب قرار دهند . مدارک و شواهد مبنی بر اثر بخشی مداخلات يا خدمات بهداشتی را می توان در پایگاههای اطلاعاتی مرور های سیستماتیک با کیفیت بالا نظیر کتابخانه کوچران(cochran) یا نشریاتی از قبیل بولتنهای موثر مراقبت بهداشتی ، جستجو نمود .
آژانس تحقیق و کیفیت مراقبت بهداشتی آمریکا و انستیتو ملی سلامت و اثر بخشی بالینی انگلستان نیز می توانند منابع خوبی از اطلاعات در مورد اثر بخشی و همفکری حرفه ای در درمان را فراهم نمایند .
موقعیکه شواهد اندکی از اثر بخشی مداخلات در دسترس است ، اتفاق نظر حرفه ای در مورد بهترین عملکرد، ممکن است بالاجبار براساس آن بنا نهاده شود .
مسایل مربوط به منابع کدامند ؟
چنانچه نیازها با منابع در دسترس محدود ، جور شوند ، بطوریکه تا سر حد امکان نیازها برآورده گردند ، در مرحله بعد، برآورد اقتصادی شامل اطلاعات هزینه اثر بخشی می بایست مورد بررسی قرار گیرند .
در یک سطح کاربردی این اطلاعات عبارتند از :
· تعیین اینکه در حال حاضر منابع چگونه خرج می شوند ( برنامه ریزی بودجه )
· تعریف گزینه های تغییر ( آنالیز حاشیه ای ) با توجه ویژه به موارد ذیل:
الف ) شناسایی خدمات بالقوه ای که نیازمند منابع بیشتر هستند.
ب) شناسایی خدماتی که می توانند در همان سطح از اثربخشی ولی با هزینه کمتر جهت اختصاص منابع برای مورد (الف) فراهم شوند.
ج) شناسایی خدماتی که دارای هزینه اثر بخشی کمتری نسبت به موارد شناسایی شده در مورد (الف) می باشند.
·ارزیابی هزینه ها و فواید گزینه های اصلی.
·تصمیم گیری در مورد بهترین گزینه در جهت کمک به افزایش سرمایه گذاری در مورد الف) و کاهش سرمایه گذاری در خدماتی که در موارد (ب) و (ج) شناسایی شده اند.
اجرا: در ترسیم یک نیازسنجی، اطلاعات جمع آوری شده می بایست ساماندهی شده، تجزیه و تحلیل گردیده و معمولا به صورت گزارش ارائه شوند. تهیه خلاصه کلیدی از یافته ها در مرتبط کردن نتایج برای ارائه به تصمیم گیران و آنهائیکه بوسیله تصمیمات گرفته شده تحت تأثیر قرار می گیرند، بسیار مفید است.
با این وجود، گزارش نتایج، پایان کار نیست. این نقطه جایی است که بسیاری از نیازسنجیهای بهداشتی خاتمه می یابند، در حالیکه درست در همین جاست که باید آغاز گردند. ایجاد توافق بر سر اجرای عملی طرح برای برآورده ساختن نیازهای برآورده نشده، بخش اصلی نیازسنجی به حساب می آیند.
آیا نیاز سنجی موجب تغییر می گردد؟
عواملی که احتمال تغییر بدنبال نیازسنجی را افزایش می دهند، عبارتند از:
· توجه به مسایل بالقوه مربوط به منابع از نقطه شروع ارزیابی (بحث بین روسا و ارزیابها)
· سخت گیری متدولوژیک جهت اطمینان از اینکه نتایج معتبر و مقبول هستند.
· مالکیت پروژه بوسیله افراد ذینفع مرتبط از نقطه شروع و درگیری موثر آنها در طی کار.
· انتشار موثر نتایج
· وجود یک طرح عملیاتی جهت اجرای اقدامات ضروری برای برآورده ساختن بخشی یا همه نیازهای برآورده نشده ای که شناسایی شده اند.
ارزیابی نیازهای بهداشتی از سلامت یک جمعیت معین شروع شده و به ارائه پیشنهاداتی (برای سیاست، برنامه ریزان، استراتژی، طرحها یا سایر موارد موجود) ختم می گردد. ارزیابیهای تأثیر بهداشتی (HIAs) و ارزیابی تأثیر یکپارچه (IIA) از پیشنهادات و سنجش اینکه چگونه می توانند بر سلامتی موثر افتند، آغاز می گردد. جدول زیر این سه رویکرد را با هم مقایسه می کند.
جدول (1) : مقایسه ارزیابی نیازهای بهداشتی با ارزیابی تأثیر بهداشتی (HIA) [1][1][1] و ارزیابی تأثیر یکپارچه (IIA) [2][2][2]
نیاز سنجی بهداشتی تأثیر سنجی بهداشتی (HIA) تأثیر سنجی یکپارچه (IIA) نقطه شروع جمعیت پیشنهاد (طرح) پیشنهاد (طرح) توصیه های خروجی اولیه تصمیمات آگاهانه در مورد استراتژیها، اولویتهای خدماتی، مأموریتها و عرضه طرحهای محلی و اطلاع دادن در مورد HIAs و IIAs آتی ارائه نظراتی در مورد نحوه به حداکثر رساندن منافع و تقلیل موارد منفی یک پیشنهاد جهت تصمیم گیری آگاهانه و بهبود همکاری ارائه نظراتی در مورد نحوه به حداکثر رساندن منافع و تقلیل موارد منفی یک پیشنهاد جهت تصمیم گیری آگاهانه و بهبود همکاری هدف گیری جهت پاسخگویی به نابرابریها، کمک به بهبود سلامت و کاهش نابرابریهای سلامتی همیشه همیشه همیشه درگیر نمودن جامعه همیشه آرمانی (بسته به منابع) آرمانی (بسته به منابع) درگیر نمودن بسیاری از بخشها گاهی اوقات معمولا همیشه مبتنی بر تعیین کننده های سلامت معمولا آرمانی همیشه استفاده از بهترین مدارک و شواهد در دسترس همیشه همیشه همیشه
در این مقاله به شرح اینکه چرا نیاز سنجی بهداشتی حائز اهمیت بوده و در عمل به چه معناست ،
می پردازیم . بیشتر شاغلین بهداشتی در حوزه بالینی ، با ارزیابی نیازهای بهداشتی شخصی بیماران ، آشنا هستند .
آموزش حرفه ای و تجربه بالینی ، رویکرد سیستماتیکی را برای این ارزیابی قبل از شروع درماني كه فرد حرفه ای معتقد به تاثیر آن می باشد ، بدست می دهد . چنین رویکرد سیستماتیکی ، غالباً در ارزیابی نیازهای بهداشتی جمعیتهای محلی یا در عمل نادیده انگاشته می شود .
مثال زیر ، نشان می دهد هنگامیکه شما یک نیازسنجی بهداشتی سیستماتیک انجام می دهید چه اتفاقی می افتد . ( هم پیامدهای بهداشتی و هم عرضه خدمت بهبود خواهند یافت . )
مثال 1 : خدمات (a)TB در یک بیمارستان روستایی آفریقا :
موقعیت : یک بخش بیمارستانی روستایی در آفریقای جنوبی
مسئله : افزایش ازدحام در بیمارستان بعلت افزایش بروز سل ناشی از HIV/AIDS ، و نگرانی پرسنل از سطوح بالاي نارسایی درمان .
روشها : مرور اطلاعات ثبت شده از TB برای تعیین ميزانها و پیامدها . مرور عملکردهای بالینی جاری ، مصاحبه با افراد حرفه ای بهداشتی و بیماران جهت تعیین دیدگاهها نسبت به مراقبت TB .
نتایج : میزان کشف موردی TB ، تا 90 درصد در طی یک دوره چهار ساله افزایش یافته است . بیمارانی که در بیمارستان برای مرحله 2 ماهه درمان شديد، پذیرش می شوند . موجب مسایل عمده ا ی از نظر ازدحام بیش از حد می گردند . پیگیری اتفاقی در هر کلینیک محلی منجر به داده ها یا پیامدهای ضعیف می گردد . داده های حاصل از نتایح نشان داد که فقط 27 درصد (N=86 ) از بیماران معالجه شده یا درمانشان تکمیل گردیده و 43درصد ( N=160 ) از چرخه پیگیری خارج شده اند . وقفه های اصلی در درک بیمار از سل و رابطه اش با HIV/AIDS شناسایی گردید .
عمل : راهنمائیهای جدیدی برای این منطقه در نظر گرفته شد تا شرایط را برای درمان بیماران در خانه فراهم کند . با استفاده از کارمندان بهداشت روستایی ( بهورزها ) یک سرویس درمانی مبتنی بر جامعه جهت حمایت از درمان سرپایی بیماران در خانه هایشان ، مقرر گردید . تیمی جهت هماهنگی مراقبت ، ارتقاء آگاهی جامعه ، آموزش و حمایت از کارمندان بهداشتی روستا و کلینیک ، تشکیل گردید . در طی 12 ماه ، میزان مراقبت و نرخ تکمیل درمان به 86 درصد همراه با بیماراني که مجبور بودند فقط چند روز به جای چند ماه در بیمارستان بستری گردند ، بهبود یافت .
تعریف نیاز : درک نیاز سنجی بهداشتی ، مستلزم تعریف روشنی از نیاز است . نیاز در مفهومی که در این بخش بکار رفته ، اشاره به ظرفیت بهره گیری از یک مداخله دارد . در صحبت روزمره ، نیاز به یک هدف ، یک نقصان قابل اندازه گیری از یک هدف و وسیله ای برای دستیابی به هدف تعبیر شده است .
ارزیابی نیازهای بهداشتی ، همان ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت نیست . نیاز سنجی بهداشتي در مفهوم ظرفیت بهره مندی از یک مداخله ، ادغام شده است و بنابراین به معرفی یک ارزیابی از اثر بخشی مداخلات مربوطه جهت تکمیل شناسایی مسایل سلامتی می پردازد . همچنین نیازسنجی بهداشتی می بایست منافعی که از شناسایی مداخلات ویژه دنبال می گردد را مشخص نماید . اقتصاددانان بر سر این مسئله بحث می کنند که ظرفیت بهره وری همیشه بیشتر از منابع موجود است و نیاز سنجی بهداشتی نیز می بایست سوالات مربوط به عرصه در اولویت را از طریق بررسی هزینه اثر بخشی مداخلات در دسترس هماهنگ نماید .
رويكردهايي جهت نيازسنجي :
شماری از رویکردهای پیشنهاد شده برای نیازسنجی عبارتند از:
* نیاز سنجی مبتنی بر اپیدمیولوژی : ترکیب رویکردهای اپیدمیولوژیک ( ارزیابیهای اختصاصی وضعیت سلامت ) با ارزیابی اثر بخشی و احتمالاً هزینه اثر بخشی مداخلات بالقوه .
* مقایسه ای : مقایسه سطوح مختلف خدمات دریافت شده در بین جمعیتهای مختلف
* مشترک ( گروهی ) : نظر خواهی درخواستها و تمایلات شاغلین ، بیماران ، سیاستگذاران و سایر گروههای مورد نظر. در این بخش یک رویکرد اپیدمیولوژیک و کیفی جهت تعیین اولویتها مورد بررسی قرار می گیرد و اثر بخشی بالینی ، هزینه اثر بخشی و دورنمای بیماران را با هم ادغام می نمائیم . در حالیکه مقایسه میزان استفاده از خدمات بهداشتی معمولاً بصورت شاخصی از نیازها ، در نظر گرفته می شود ، میزانهای مصرفی مبتنی بر جمعیت ، اغلب به دلایل نامشخص بطور چشمگیری بین نواحی مختلف متغیر است . بعلاوه نمایش پیوند میان میزانهای مصرف و پیامدهای بهبود سلامت نیز غالباً دشوار می نماید .
تمایز میان نیازهای شخصی و نیازهای گسترده تر جامعه ، هنگام بررسی نیازها ، حائز اهمیت است چنانچه نیازهای شخصی نادیده گرفته شوند ، خطر یک رویکرد بالا به پایین جهت تدارک سلامت و سایر خدمات وجود خواهد داشت و این بازتاب درک نیازهای گروه اندکی از جمعیت به جای آنچه که آنها واقعاً نیازمند آن هستند ، می باشد .
این مسئله مهم است که درک کنیم ، نیاز سنجی بهداشتی ، مستلزم شناسایی فعال ، صریح و سیستماتیک نیازها به جای یک پاسخ غیرفعال ، نامربوط و سربسته به تقاضاست . ارزیابی نیازهای بهداشتی می تواند بوسیله افتراق مسایل موجود در نیازها ، تقاضاها ، و منبع تامین و با یادآوری اینکه نیازهای بهداشتی محدود به نیازهای مراقبت از سلامت نیستند ، بصورت شفافتر صورت گیرد . نیازهای بهداشتی شامل عوامل تعیین کننده گسترده اجتماعی و محیطی سلامت نظیر : محدودیت ، مسکن ، رژیم غذایی و کار می باشند . نیازهای بهداشتی می بایست بطور ایده آل و بصورت مقتضی مخاطب قرار داده شوند ( برآورده گردند ) ولی این نیازها بیشتر مواقع برآورده نشده ( نظیر :لیستهای انتظار ، فشار خون تشخیص داده نشده ، افسردگی خفیف نادیده گرفته شده ) یا بیش برآورده ( نظیر : تجویز آنتی بیوتیکها برای گلو درد ) هستند .
ابعاد مختلف نیازهای بهداشتی :
1- نیازهای احساس شده : آنچه که مردم فرض می کنند و یا می گویند که نیاز دارند .
2- نیازهای بیان شده : نیازهایی که بوسیله عمل بیان می شوند ، نظیر ملاقات با پزشک
3- نیازهای هنجاری : آنچه که پرسنل بهداشتی بعنوان نیاز تعریف می کنند .
ارزیابی نیازهای بهداشتی ، فرصتی را برای موارد زیر فراهم می کند :
· ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت و توصیف الگوهای بیماری در بین جمعیت محلی و تفاوتهای ناشی از الگوهای بیماری منطقه ای ، بخشی یا ملی .
· یادگیری مطالب بیشتری در مورد نیازها و اولویتهای بیماران و جمعیت محلی
· مشخص کردن مناطقی که نیازهای برآورده نشده دارند و تدارک مجموعه روشنی از اهداف کاری جهت برآورده ساختن این نیازها .
· تصمیم گیری منطقی در مورد نحوه استفاده از منابع جهت بهبود سلامت جمعیت محلی ، به شیوه ای موثرتر و کارآمدتر .
· تحت تاثیر قراردادن سیاست ، همکاری بین بخشی یا اولویتهای پژوهشی و توسعه .
این مسئله نیز مهم است که روشی برای پایش و ارتقاء برابری در فراهمی و استفاده از خدمات بهداشتی در نظر گرفته شود و نابرابریهای سلامت مخاطب قرار گیرد .
استفاده از نیاز سنجی بهداشتی بعنوان بخشی از چرخه حسابرسی تساوی در سلامت ، موجب می گردد نابرابریهای سلامت در داخل روند کلی برنامه ریزی و عرضه خدمت ادغام گردد .
حسابرسی تساوی در سلامت ، بر نحوه توزیع منصفانه منابع در رابطه با نیازهای بهداشتی گروههای مختلف تاکید داشته و یک فرآیند چرخه ای محسوب می شود . مثال 2 نشان می دهد که چگونه یک نیاز سنجی بهداشتی اپیدمیولوژیک ، نابرابری در دسترسی به خدمتی که جهت تکمیل چرخه حسابرسی تساوی در سلامت لازم است را نمایش می دهد .
مثال 2 : نیاز سنجی بهداشتی اپیدمیولوژیک : ( بیماری کرونری قلب )
هدف : بررسی اینکه آیا استفاده از خدمات بهداشتی بوسیله افراد دچار بیماری کرونری قلب بازتاب نیاز است .
موقعیت : یک بخش بهداشتی با جمعیت 000/530 نفر
روشها : شیوع آنژین بوسیله یک پرسشنامه پستی معتبر تعیین گردید . داده های معمول بهداشتی براساس نسبتهای استاندارد شده مرگ و میر ، میزانهای پذیرش و بستری بعلت بیماری کرونری قلب ، و میزان محلهای آنژوگرافی ، آنژوپلاستی و بیماری کرونری قلب ، جمع آوری گردید . داده های حاصل از سرشماری جهت محاسبه نمرات TOWNSEND برای توصیف محرومیت از بخشهای منتخب ، بکار گرفته شد. شیوع آنژین و استفاده از خدمات با نمرات محرومیت از هر بخش مقایسه گردید .
نتایج : آنژین و مرگ و میر ناشی از بیماری قلبی در بخشهای دارای نمرات محرومیت بالا ، شایعتر بود . با این وجود ، درمان بوسیله شیوه های رگسازی مجدد (Revascularization) در بخشهای مرفه تر بیشتر بود .
نتیجه گیری : استفاده از خدمات رگسازی مجدد متناسب با نیاز نبود . گامهایی جهت اطمینان از اینکه مراقبت بهداشتی ، آنهایی که بیشتر نیازمند آن هستند را هدف می گیرد باید برداشته شود .
چارچوبی برای نیازسنجی بهداشتی یک جمعیت :
قسمت زير، سوالات یا مراحل لازم در یک پروژه نیاز سنجی بهداشتی رسمی را بطور خلاصه ارائه می دهد این فرآیند بندرت یک پیشرفت خطی از مراحل را دنبال می کند . نیازسنجیها اغلب از چندین مرحله که بطور همزمان جریان دارند ، سرچشمه می گیرند . نیازسنجی بهداشتی را می توان همانند یک puzzle در نظر گرفت ، بطوریکه با قرار گرفتن قطعات آن در کنار هم می توان تصویر کاملی از سلامت یک منطقه بدست آورد .
سوالاتی که می بایست در یک پروژه نیازسنجی بهداشتی رسمی پاسخ داده شوند :
1- مسئله چیست ؟ شناسایی مشکل بهداشتی که می بایست در جمعیت تعریف شده مخاطب قرار گیرد.
2- اندازه و ماهیت مسئله چیست ؟ انجام یک ارزیابی وضعیت بهداشتی در جمعیت مورد نظر و پوشش دادن حوزه های مرتبط با نقصان بهداشتی و یا منفعت بالقوه بهداشتی.
3- خدمات جاری کدامند ؟ شناسایی خدمتهاي موجود و مداخلاتی که عرضه می شوند شامل محل مربوطه ، هدف گیری خدمات ،کیفیت ، اثر بخشی و کارآیی .
4- شنایایی مداخلات با پرسیدن آنچه که بیماران ، پرسنل و سایر صاحبنظران طلب می کنند (مشاوره).
5- شناسایی مداخلات بوسیله مرور مطالب علمی . مناسبترین و هزینه اثر بخش ترین راه حل ها کدامند ؟ یافتن و برآورد آنها
6- مسایل مربوط به منابع کدامند ؟ انتخاب میان روشهای رقابتی برآورد نیازها ( مداخلات رقابتی )
7- توصیه ها و طرح اجرا کدامند ؟
8- آیا ارزیابی نیازها ، احتمالاً منحصر به تغییر مقتضی می گردد ؟ شناسایی منفعتهای بهداشتی منتظره .
نیاز سنجی مستلزم آمادگی کامل است :
انجام نیازسنجی مستلزم شناسایی حقیقت مسئله استفاده از روشهای تکنیکی صحیح و مدیریت فرآیند به طور موثر می باشد . باید کار را با توجه به تعریف وظیفه آغاز نمود . اهداف بایستی روشن و ساده و حتی الامکان متمرکز باشند . باید مراقب بود انتظارات خیلی بلند پروازی نداشته باشد .
تیم حقیقی پروژه باید همراه با همه ذینفعان ( مرتبط با مسئله ) شامل : سرمایه گذاران خدمت ، متخصصین بالینی ، و مصرف کنندگان ( درگیری عامه ) گرد هم آیند . رهبری خوب نیز حائز اهمیت است چرا که نیازمند ارتباط شفاف و موثر در طی پروژه هستیم ، بویژه اگر همکاری بین بخشی نیز وجود داشته باشد . دسترسی به اطلاعات مرتبط و اطلاع دهندگان می بایست در مرحله اولیه در نظر گرفته شود .
مسئله بهداشتی کدام است ؟ مسئله بهداشتی که اعمال نیازسنجی برآن متمرکز است می بایست به روشنی تعریف گردد . ممکن است یک مسئله بهداشتی از نظر بسیاری از منابع جلب توجه نماید ، شامل نتایج حاصل از ارزیابی وضعیت سلامت جمعیت ، درون داد های بیماران یا صاحبنظران ، عرصه دارای اولویت از نظر دولت یا متون علمی و حرفه ای .
شفافسازی اولیه مسایل می تواند ارزشمند باشند . گام اول در شفاف سازی تعريف مسایل مورد نظر، جستجوی پایگاههای اطلاعاتی مربوط به علوم بهداشتی و اجتماعی مرتبط با موضوع است . مرور متون منتشر شده بهداشتی ، موجب ارائه یک چشم انداز ملی و بین المللی در مورد موضوع بهداشتی و فراهم نمودن روشها و نتایجی ( بعنوان مثال : تعاریف موردی ، بروز شیوع بیماری ، تدارک خدمات بهداشتی جاری ) که ممکن است برای جمعیت محلی کاربردی باشد ، می گردد . جستجوی منابع خاکستری ( نظیر گروههای حرفه ای بهداشت عمومی و پایگاههای اطلاعات بهداشتی دپارتمانهای دولتی ) نیز می تواند مدلها و اطلاعات سودمندی ارائه نماید .
بعد از شفافسازی اولیه ، می بایست روشن گردد که آیا مسئله لزوم یک نیاز سنجی کامل و سیستماتیک را توجيه می کندیاخیر ؟
اندازه و ماهیت مسئله چیست ؟ ضمن داشتن تعریفی عملیاتی از مسائل بهداشتی در ذهن ، می توان اقدام به جمع آوری داده های مربوط به وضعیت بهداشتی نمود . این کار می بایست با در نظر گرفته موارد زیر انجام شود :
· احتمال می رود چه تعداد از مردم درگیر اختلال یا شرایط مورد نظر باشند ؟
· ویژگی های آنها کدامند ؟
·قبلاً با چه گستره ای ، مداخلات مقتضی دریافت نموده اند ؟
تخمین دقیق اینکه چه تعداد از افراد قادر به بهره گیری از هر مداخله بالقوه هستند ، مطلوب ولی غالباً دشوار است .
خدمات جاری کدامند ؟
منابع متعدد اطلاعاتی در مورد مراقبت بهداشتی در یک محل وجود دارد . داده های مربوط به فعالیت بیمارستانی می توان اطلاعاتی را در زمینه پذیرشهای بیمارستانی ، تشخیصها ، طول مدت بستری ، اعمال جراجی صورت گرفته و خصوصیات بیمار بدست دهد . نشانگر های بالینی می توانند اطلاعاتی در مورد عملکرد مقایسه ای بیمارستانها و مسئولان امور بهداشتی فراهم آورند . تدارک مراقبت از سلامت ( نظیر : تعداد پزشکان سرانه خانواده ، تعداد اعمال جراحی سرانه ) اغلب با هنجارهای ملی و بین المللی مقایسه می شود ، هر چند بندرت مدارکی دال بر ارتباط میان تدارک و پیامد بهداشتی موجود است .
صاحبان حرف ، بیماران و سایر افراد ذینفع چه می خواهند ؟
با طيف وسیعی از افراد ذینفع جهت تشریح نیازهای بهداشتی محلی مشورت نمائید . صاحبان حرف بهداشتی محلی که مشغول فعالیت در مراقبتهای بهداشتی اولیه و ثانویه هستند ، نقش با ارزشي در شناسايي نيازهاي بهداشتي جوامع محلي شان دارند.
با مصرف کنندگان ، مسئولین و عامه مردم مشورت نمائید . خدمات بهداشتی از نظر تاریخی دارای ضعف در درگیری مصرف کنندگان و مردم در تصمیم گيری درباره مراقبت بهداشتی محل بوده است. ضمن افزایش شناخت اهمیت دخالت بیشتر مردم در برنامه های بهداشتی ، روشهای مختلفی که از دیر باز برای این مهم بکاررفته است ، عبارتند از :
* هیئت منصفه شهروندان : افراد محلی که نماینده مردم هستند جهت نشستن در جایگاه داوری برای یک دوره مشخص زمانی ، انتخاب می شوند . این اعضا با اطلاعات ارائه شده بواسطه کارشناسان مختلف، در مورد موضوعات بهداشتی کسب آگاهی نموده و مشکلات پیرامونشان را مورد بحث و بررسی قرار می دهند .
* هیئت های بهداشتی : در این روش گروههایی از نمایندگان محلي جمعیت مورد نظر تعیین می گردند . این گروهها می توانند بزرگ ( بیشتر از 1000 نفر ) باشند که در این صورت در فواصل زمانی منظم در مورد مسایل عمده بهداشتی به بررسی می پردازند و یا گروههای کوچکتری باشند که اعضای آن با هم تشکیل جلسه داده و به بحث در مورد موضوعات مختلف اقدام می نمایند . اعضای این گروهها در فواصل معین تغییر می یابند .
* گروههای کانونی : گروههایی متشکل از 6—12 شرکت کننده همراه با یک گرداننده جلسه می باشند که به بحث در مورد موضوعات بهداشتی پرداخته و مطالب مطروحه بر روی یک نوار یا بوسیله یک مشاهده گر ثبت می گردد .
* مصاحبه ها : شامل مصاحبه هایی با اشخاص منتخب بصورت اتفاقی یا هدفمند جهت زمینه یابی دیدگاهها و عقاید آنها می باشد ، مصرف کنندگان ، مسئولین و یا سایر ذینفعان ( نظیر رهبران جامعه ) همگی می توانند عوامل ارزشمندی در این زمینه باشند .
* پرسشنامه ها : این شیوه فرصت جمع آوری اطلاعات ساختار یافته را از نمونه انبوه مردم محلی در مورد یک یا چندین موضوع بهداشتی فراهم می آورد . چنین بررسیهایی می توانند اطلاعاتی در مورد رضایت مصرف کننده نیازهای درک شده و استفاده از خدمات بهداشتی بدست دهند .
سایر اندازه های سلامت عمومی نظیر : نمرات کیفیت زندگی یا اندازه های اختصاصی جاری را نیز می توان لحاظ نمود .
* روش شناسی های برنامه ریزی اختصاصی : بعنوان مثال : فرابرنامه ریزی ، برنامه ریزی برای واقعیت و رویدادهای فضای باز ، همگی رویکردهایی برای برنامه ریزی هستند که از تکنیکهای ویژه جهت ارتقاء دخالت جوامع محلی و افراد ذینفع بهره می برند .
مناسبترین و هزینه اثر بخش ترین مداخلات کدامند ؟ یک بخش اساسی نیازسنجی بهداشتی مرور اثر بخشی بالینی و هزینه اثز بخشی مداخلاتی است که می توانند نیازهای بهداشتی شناسایی شده را مخاطب قرار دهند . مدارک و شواهد مبنی بر اثر بخشی مداخلات يا خدمات بهداشتی را می توان در پایگاههای اطلاعاتی مرور های سیستماتیک با کیفیت بالا نظیر کتابخانه کوچران(cochran) یا نشریاتی از قبیل بولتنهای موثر مراقبت بهداشتی ، جستجو نمود .
آژانس تحقیق و کیفیت مراقبت بهداشتی آمریکا و انستیتو ملی سلامت و اثر بخشی بالینی انگلستان نیز می توانند منابع خوبی از اطلاعات در مورد اثر بخشی و همفکری حرفه ای در درمان را فراهم نمایند .
موقعیکه شواهد اندکی از اثر بخشی مداخلات در دسترس است ، اتفاق نظر حرفه ای در مورد بهترین عملکرد، ممکن است بالاجبار براساس آن بنا نهاده شود .
مسایل مربوط به منابع کدامند ؟
چنانچه نیازها با منابع در دسترس محدود ، جور شوند ، بطوریکه تا سر حد امکان نیازها برآورده گردند ، در مرحله بعد، برآورد اقتصادی شامل اطلاعات هزینه اثر بخشی می بایست مورد بررسی قرار گیرند .
در یک سطح کاربردی این اطلاعات عبارتند از :
· تعیین اینکه در حال حاضر منابع چگونه خرج می شوند ( برنامه ریزی بودجه )
· تعریف گزینه های تغییر ( آنالیز حاشیه ای ) با توجه ویژه به موارد ذیل:
الف ) شناسایی خدمات بالقوه ای که نیازمند منابع بیشتر هستند.
ب) شناسایی خدماتی که می توانند در همان سطح از اثربخشی ولی با هزینه کمتر جهت اختصاص منابع برای مورد (الف) فراهم شوند.
ج) شناسایی خدماتی که دارای هزینه اثر بخشی کمتری نسبت به موارد شناسایی شده در مورد (الف) می باشند.
·ارزیابی هزینه ها و فواید گزینه های اصلی.
·تصمیم گیری در مورد بهترین گزینه در جهت کمک به افزایش سرمایه گذاری در مورد الف) و کاهش سرمایه گذاری در خدماتی که در موارد (ب) و (ج) شناسایی شده اند.
اجرا: در ترسیم یک نیازسنجی، اطلاعات جمع آوری شده می بایست ساماندهی شده، تجزیه و تحلیل گردیده و معمولا به صورت گزارش ارائه شوند. تهیه خلاصه کلیدی از یافته ها در مرتبط کردن نتایج برای ارائه به تصمیم گیران و آنهائیکه بوسیله تصمیمات گرفته شده تحت تأثیر قرار می گیرند، بسیار مفید است.
با این وجود، گزارش نتایج، پایان کار نیست. این نقطه جایی است که بسیاری از نیازسنجیهای بهداشتی خاتمه می یابند، در حالیکه درست در همین جاست که باید آغاز گردند. ایجاد توافق بر سر اجرای عملی طرح برای برآورده ساختن نیازهای برآورده نشده، بخش اصلی نیازسنجی به حساب می آیند.
آیا نیاز سنجی موجب تغییر می گردد؟
عواملی که احتمال تغییر بدنبال نیازسنجی را افزایش می دهند، عبارتند از:
· توجه به مسایل بالقوه مربوط به منابع از نقطه شروع ارزیابی (بحث بین روسا و ارزیابها)
· سخت گیری متدولوژیک جهت اطمینان از اینکه نتایج معتبر و مقبول هستند.
· مالکیت پروژه بوسیله افراد ذینفع مرتبط از نقطه شروع و درگیری موثر آنها در طی کار.
· انتشار موثر نتایج
· وجود یک طرح عملیاتی جهت اجرای اقدامات ضروری برای برآورده ساختن بخشی یا همه نیازهای برآورده نشده ای که شناسایی شده اند.
ارزیابی نیازهای بهداشتی از سلامت یک جمعیت معین شروع شده و به ارائه پیشنهاداتی (برای سیاست، برنامه ریزان، استراتژی، طرحها یا سایر موارد موجود) ختم می گردد. ارزیابیهای تأثیر بهداشتی (HIAs) و ارزیابی تأثیر یکپارچه (IIA) از پیشنهادات و سنجش اینکه چگونه می توانند بر سلامتی موثر افتند، آغاز می گردد. جدول زیر این سه رویکرد را با هم مقایسه می کند.
جدول (1) : مقایسه ارزیابی نیازهای بهداشتی با ارزیابی تأثیر بهداشتی (HIA) [1][1][1] و ارزیابی تأثیر یکپارچه (IIA) [2][2][2]